Mersin Üniversitesi (MEÜ) Fen Fakültesi Biyoteknoloji Bölümü öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Emrah Kırdök tarafından yürütülen “Göl Çökel Antik DNA’sının Anadolu’da İnsan ve Ekosistem Geçmişini Anlamadaki Potansiyelinin İncelenmesi” başlıklı proje, TÜBİTAK 1001 Programı kapsamında destek almaya hak kazandı.
Proje kapsamında Gölhisar Gölü tabanında binlerce yıldır korunan antik çökel DNA’sı (sedaDNA) incelenerek Anadolu'nun doğal yaşamı, iklim değişimleri ve insan hareketliliğine ilişkin yeni bilimsel verilere ulaşılması hedefleniyor.
Fosillerin Ötesine Geçilecek
Araştırmanın yürütücüsü Dr. Emrah Kırdök, bugüne kadar geçmiş ekosistemlerin çoğunlukla polen ve fosil kalıntıları üzerinden incelendiğini, ancak bu yöntemlerin tür çeşitliliğini tam olarak ortaya koyamadığını belirtti.
Yeni projede ise göl tabanındaki oksijensiz ortamda binlerce yıl bozulmadan kalan DNA örnekleri, yeni nesil dizileme teknolojileri ile analiz edilerek geçmişte bölgede yaşayan bitki, hayvan ve diğer canlı türleri ayrıntılı şekilde belirlenecek.
Özel Sondajlarla Antik DNA Toplanacak
Araştırma kapsamında Gölhisar Gölü'nden piston ve yerçekimi sondaj sistemleri kullanılarak sediment (çökel) örnekleri alınacak.
Laboratuvar ortamında incelenecek DNA örnekleri, arkeolojik ve çevresel verilerle karşılaştırılarak Anadolu'nun binlerce yıllık ekolojik değişimi bilimsel olarak ortaya konacak.
Türkiye'de Bir İlk Olacak
Proje, Anadolu göllerindeki çökel DNA potansiyelini sistematik biçimde inceleyen ilk bilimsel çalışma olma özelliğini taşıyor.
Araştırma sayesinde fosil bırakmayan veya klasik yöntemlerle tespit edilemeyen canlı türlerinin de geçmişteki varlığı belirlenebilecek.
Uzmanlar, elde edilecek bulguların özellikle Holosen döneminde tarım, hayvancılık ve insan faaliyetlerinin doğa üzerindeki etkilerini anlamada önemli katkılar sağlayacağını ifade ediyor.
Disiplinlerarası Güçlü Araştırma Ekibi
Projede Mersin Üniversitesi'nin yanı sıra; Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Enstitüsü'nden Doç. Dr. Korhan Özkan İnönü Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Burhan Ulaş araştırmacı olarak görev alacak. Ayrıca proje kapsamında bir doktora öğrencisinin yetiştirilmesiyle Türkiye'nin çevresel antik DNA alanındaki bilimsel kapasitesinin artırılması hedefleniyor.