Mersin’in Anamur ilçesinde bulunan Anemurium Antik Kenti, Roma ve Erken Bizans dönemlerinden günümüze ulaşan yapıları ve mozaikleriyle bölgenin en önemli arkeolojik mirasları arasında yer alıyor. Ancak antik kentteki yaklaşık 1700 yıllık Tethys Mozaiği’nin açık alanda bulunması, eserin geleceğine ilişkin koruma tartışmalarını beraberinde getiriyor.
Deniz ve sularla ilişkilendirilen mitolojik Tethys figürünün merkezinde yer aldığı mozaik, çevresindeki balıklar, yunuslar ve diğer deniz canlılarıyla dikkat çekiyor. MS 3. yüzyılın ikinci yarısı ile MS 4. yüzyılın başlarına tarihlenen eser, Anemurium’un Akdeniz kültürüyle bağını da yansıtan önemli arkeolojik buluntular arasında gösteriliyor.
1700 yıllık eser dış koşullara açık
Tethys Mozaiği bugün ziyaretçilerin görebileceği şekilde açık alanda bulunuyor. Bu durum, özellikle Anamur’un sıcak yaz koşulları göz önüne alındığında, eserin uzun vadeli korunması konusunda soru işaretleri oluşturuyor.
Toprak altında yüzyıllar boyunca görece dengeli çevresel koşullarda kalan arkeolojik eserler, gün yüzüne çıkarıldıklarında sıcaklık, nem, yağış, güneş ışığı ve diğer çevresel faktörlerle karşı karşıya kalabiliyor.
Mozaiklerde kullanılan küçük taş parçaları, yani tesseralar, bunları bir arada tutan harç ve alt yapı zaman içerisinde çevresel değişimlerden etkilenebiliyor. Sıcaklık farklılıklarının oluşturduğu genleşme ve büzülmenin yanı sıra nem değişimleri, tuzlanma ve yağış gibi faktörler de konservasyon açısından dikkate alınan unsurlar arasında bulunuyor.
Ancak mozaiğin açıkta bulunması tek başına eserin bilimsel olarak korunmadığı anlamına gelmiyor. Eser için görünmeyen konservasyon uygulamaları yapılmış, düzenli kontroller gerçekleştiriliyor veya mevcut koşullar uzmanlar tarafından uygun görülüyor olabilir.
Asıl soru: Koruma projesi var mı?
Bu nedenle tartışmanın merkezine “mozaik korunmuyor” şeklinde kesin bir yargı koymak yerine, eserin nasıl korunduğunun kamuoyuna açıklanması gerekiyor.
Tethys Mozaiği için hazırlanmış güncel bir konservasyon ve koruma projesi bulunuyor mu?
Eser, konservasyon uzmanları tarafından hangi aralıklarla kontrol ediliyor?
Mozaik yüzeyinde sıcaklık, nem, tuzlanma ve harç yapısındaki olası bozulmalar takip ediliyor mu?
Tesseraların yerinden oynaması veya yüzey kayıplarına ilişkin periyodik incelemeler yapılıyor mu?
En önemlisi ise şu:
Tethys Mozaiği’nin üzerine eseri güneş, yağmur ve diğer çevresel etkenlerden koruyacak kalıcı veya geçici bir üst örtü yapılması değerlendiriliyor mu?
Eğer mozaiğin mevcut haliyle açıkta bırakılması bilimsel açıdan uygun görülüyorsa, bu tercihin gerekçesinin de kamuoyuyla paylaşılması önem taşıyor.
Anemurium’un tarihi hazinesi gelecek kuşaklara kalmalı
Anemurium Antik Kenti yalnızca tek bir mozaikten ibaret değil. Antik kentte hamamlar, tiyatro, odeon, nekropol, su kemerleri ve kiliseler gibi çok sayıda yapı ve arkeolojik kalıntı bulunuyor.
Bu nedenle Anemurium’da arkeolojik kazıların sürdürülmesi kadar, ortaya çıkarılan eserlerin korunması, restore edilmesi ve uygun koşullarda sergilenmesi de önem taşıyor.
Kültür varlıklarının gelecek kuşaklara aktarılması, arkeolojik mirasın yönetimindeki en önemli başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.
“1700 yıl dayanan eser, gelecek 1700 yıla nasıl taşınacak?”
Tethys Mozaiği üzerinden gündeme gelen tartışmanın özünü aslında tek bir soru oluşturuyor:
Yaklaşık 1700 yıl boyunca varlığını sürdüren bu eser, bundan sonraki 1700 yıl nasıl korunacak?
Buradaki amaç herhangi bir kurum veya kişiyi suçlamak değil. Tam tersine, Anemurium gibi son derece değerli bir arkeolojik alanın korunmasına ilişkin kamuoyundaki soruların yanıt bulmasını sağlamak.
Eğer Tethys Mozaiği için gerekli koruma ve izleme çalışmaları düzenli olarak yapılıyorsa, bunların kamuoyuna aktarılması ziyaretçilerin ve bölge halkının endişelerini giderebilir.
Henüz yeterli koruma tedbirleri bulunmuyorsa da uzmanların değerlendirmeleri doğrultusunda gerekli çalışmaların yapılması, tarihi mirasın geleceği açısından önem taşıyor.
Çünkü Anemurium yalnızca bugünün değil, gelecek nesillerin de mirası.
Ve yaklaşık 1700 yıldır ayakta kalan bir eseri korumak, onu ortaya çıkarmak kadar önemli.
